To Νησί του Πάσχα, ένα από τα πιο απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη που έχουν κατοικηθεί από ανθρώπους, είναι ένα νησί γεμάτο μυστήριο. Τα παράξενα ξεκινούν ήδη από το όνομά του, το οποίο καθιερώθηκε από τους Ευρωπαίους και ισχύει για πάνω από τρεις αιώνες, ωστόσο βρίσκεται σε εξέλιξη μια πολύ δυναμική διαδικασία των ντόπιων να το… απαλείψουν τελείως από τους χάρτες και να επιστρέψουν στο «παραδοσιακό» του όνομα: Ράπα Νούι.
Το μυστήριο που καλύπτει την κατασκευή και κυρίως το λόγο κατασκευής των μοάι προσδίδει στη γοητεία τους. Η πιο πιστευτή θεωρία αναφέρει ότι αποδίδουν τα πρόσωπα των προγόνων των ιθαγενών κατοίκων. Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες που έχουν γίνει, οι κάτοικοι του νησιού του Πάσχα άρχισαν να κατασκευάζουν μοάι περίπου γύρω στο 1.000 μ.Χ. και σταμάτησαν στο 1.600 μ.Χ. Γιατί σταμάτησαν; Κι αυτό παραμένει μυστήριο, όπως και το γιατί ξεκίνησαν. Ούτε οι ίδιοι οι απόγονοι των ιθαγενών γνωρίζουν την απάντηση. Διότι δεν έμεινε κανείς για να απαντήσει!
Απομονωμένο και χωρίς ενδιαφέρον
Με ελάχιστες ευρωπαϊκές παρουσίες ως τη δεκαετία του 1860, το νησί δεν αποτέλεσε τμήμα ούτε της βρετανικής, ούτε της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας -παρ’ ότι το επισκέφθηκαν και ο Τζέιμς Κουκ και ο Λαπερούζ, οι θαλασσοπόροι που άνοιξαν το δρόμο των αποικιών του Ειρηνικού. Το νησί δεν βρισκόταν στις εμπορικές οδούς, καθώς απέχει πάνω από 2.500 χιλιόμετρα από το πλησιέστερο νησί της Γαλλικής Πολυνησίας και πάνω από 3.500 από τις ακτές της Χιλής -αυτή είναι η απόσταση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Μαδρίτη…
Τη δεκαετία του 1860 Περουβιανοί δουλέμποροι ρήμαξαν το νησί, έκαναν συχνά ρεσάλτα και σκλάβωσαν πάνω από τον μισό πληθυσμό, που δεν ήταν και πολύς. Ανάμεσα στους σκλάβους ήταν όλοι οι αρχηγοί και όλοι οι ιερείες, που γνώριζαν να γράφουν και να διαβάζουν τη ρονγκορόνγκο, τη μοναδική πολυνησιακή γραπτή γλώσσα που αναπτύχθηκε ποτέ. Μετά ήλθαν οι επιδημίες: Ευλογιά και φυματίωση σάρωσαν τους υπόλοιπους που δεν είχαν αναπτύξει ανοσία.
Η μυστηριώδης ιστορία των αγαλμάτων
Το 1871 είχαν μείνει ζωντανοί μόνο 171 κάτοικοι, εκ των οποίων μόνο 36 «κατάλληλοι για εργασία», σύμφωνα με τα στοιχεία των δουλεμπόρων της περιοχής. Οι οποίοι είχαν, βέβαια, δει τα μοάι, τα χαρακτηριστικά μονολιθικά αγάλματα που αποτελούν το σήμα κατατεθέν του νησιού, αλλά δεν ασχολήθηκαν καθόλου μ’ αυτά. Τα αγάλματα αυτά είναι λαξευμένα με ιδιαίτερη τεχνική. Σύμφωνα με την ΟΥΝΕΣΚΟ, πρόκειται για ένα από τα αριστουργήματα της ανθρώπινης διάνοιας, σημάδι ενός ανώτερου πολιτισμού του Ειρηνικού, για τον οποίο υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία.
Το Νοέμβριο του 1868 η βρετανική φρεγάτα «Τοπάζι» επισκέφθηκε το νησί για ανεφοδιασμό σε ξύλα. Ο κυβερνήτης του, αρχιπλοίαρχος Άσμορ Πάουελ, ως άλλος λόρδος Έλγιν, διέταξε το πλήρωμα να του φέρει στο πλοίο ένα μοάι. Και το πλήρωμα διάλεξε αυτό που ήταν πιο κοντά στην ακτή. Οι τσακισμένοι κάτοικοι δεν πρόβαλαν αντίσταση. Το άγαλμα έφτασε στο Πλίμουθ τον Αύγουστο του 1869. Το Ναυαρχείο το παρουσίασε στη βασίλισσα Βικτωρία ως δώρο, κι αυτή πρότεινε να μεταφερθεί αμέσως στο Βρετανικό Μουσείο. Από τότε ως το 1966 το άγαλμα εκτίθετο στον εξωτερικό χώρο μπροστά από την είσοδο του μουσείου. Τότε μεταφέρθηκε στο εσωτερικό, για να προστατευθεί περισσότερο.
Ένας «φιλάνθρωπος» Αγγλο-εβραίος έμπορος, ο Αλεξάντερ Σάλμον, ο οποίος είχε φυτείες καρύδας σε διάφορα νησιά του Ειρηνικού, ελευθέρωσε μερικούς σκλάβους με καταγωγή από το νησί του Πάσχα και τους μετεγκατέστησε εκεί. Αυτομάτως θεωρήθηκε και ιδιοκτήτης του απομονωμένου νησιού, για το οποίο δεν ενδιαφερόταν κανείς. Ούτε κι ο ίδιος ενδιαφέρθηκε πολύ, αφού αποφάσισε το 1888 να το πουλήσει(!) στην κυβέρνηση της Χιλής, η οποία έγινε έτσι το κυρίαρχο κράτος του. Φυσικά κανείς δεν ρώτησε τους ιθαγενείς. Οι απόγονοι αυτοί των σκλάβων γνώρισαν του κόσμου τις στερήσεις έκτοτε. Το νησί διοικούταν επισήμως όχι από κάποια διοικητική αρχή, αλλά από το υπουργείο Ναυτικού της Χιλής, «για λόγους ασφαλείας». Η έκτασή του διαιρέθηκε σε τσιφλίκια και δόθηκε σε ιδιώτες για εκτροφή προβάτων, στα οποία δούλευαν υπό συνθήκες σκλαβιάς οι ντόπιοι.
